Στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 το Υπουργείο Δικαιοσύνης έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το Σχέδιο Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών (το «Σχέδιο Κώδικα»). Η διαβούλευση ολοκληρώθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2026.

Το Σχέδιο Κώδικα αποτελεί την πιο φιλόδοξη μεταρρύθμιση του ελληνικού δικαίου της εναλλακτικής επίλυσης διαφορών (ΕΕΔ) των τελευταίων δεκαετιών. Συγκεντρώνει τη διαιτησία, τη διαμεσολάβηση και τη δικαστική διαμεσολάβηση σε ένα ενιαίο κείμενο. Επεκτείνει την υποχρεωτική δικαστική διαμεσολάβηση σε μεγάλο μέρος της πολιτικής δίκης. Εισάγει, επίσης, συνέπειες ως προς τα δικαστικά έξοδα που δεν έχουν προηγούμενο στην ελληνική πολιτική δικονομία.

Η PB Legal συμμετείχε στη διαβούλευση. Το παρόν άρθρο παρουσιάζει τις κυριότερες καινοτομίες του Σχεδίου Κώδικα και τις διατάξεις που κρίνουμε προβληματικές. Κάθε σημείο συνδέεται με τη συγκεκριμένη διάταξη την οποία αφορά. Οι αριθμοί των άρθρων παραπέμπουν στο σχέδιο που τέθηκε σε διαβούλευση και ενδέχεται να μεταβληθούν στο κείμενο που τελικά θα κατατεθεί στη Βουλή.

Ι. Αρχιτεκτονική του Σχεδίου Κώδικα

Το Σχέδιο Κώδικα περιλαμβάνει 204 άρθρα, που διαρθρώνονται ως εξής:

• Άρθ. 1–20 (Μέρος Α΄): γενικές αρχές, επιλογή μεθόδου και υποχρεωτική προδικαστική προσφυγή στην ΕΕΔ.
• Άρθ. 21–73 (Μέρος Β΄): διαιτησία, με στενή προσαρμογή στον Πρότυπο Νόμο της UNCITRAL για τη Διεθνή Εμπορική Διαιτησία.
• Άρθ. 74–156 (Μέρος Γ΄): διαμεσολάβηση, συμπεριλαμβανομένης της κτηματολογικής διαμεσολάβησης (άρθ. 97–102), της σχολικής διαμεσολάβησης (άρθ. 103–111), της πανεπιστημιακής διαμεσολάβησης (άρθ. 112–119) και της οργάνωσης του επαγγέλματος του διαμεσολαβητή.
• Άρθ. 157–175 (Μέρος Δ΄): δικαστική διαμεσολάβηση.
• Άρθ. 176–188: τροποποιήσεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας («ΚΠολΔ») και συναφών νόμων.
• Άρθ. 189–200: ίδρυση του Κέντρου Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, Διαμεσολάβησης και Διαιτησίας Ορεστιάδας.

Με το άρθρο 203, το Σχέδιο Κώδικα καταργεί τα άρθρα 214Β και 214Γ ΚΠολΔ, ολόκληρο το Έβδομο Βιβλίο ΚΠολΔ περί διαιτησίας, τα άρθρα 1–33 του Ν. 4640/2019 περί διαμεσολάβησης και τα άρθρα 1–48 του Ν. 5016/2023 περί διεθνούς εμπορικής διαιτησίας.

Η έναρξη ισχύος είναι κλιμακωτή (άρθρο 204). Ο Κώδικας ισχύει εν γένει από τη δημοσίευσή του. Το Μέρος Β΄ ισχύει δύο μήνες μετά τη δημοσίευση. Το μεγαλύτερο μέρος του Μέρους Γ΄ ισχύει από 1ης Ιανουαρίου 2027, ενώ η Ψηφιακή Πύλη Διαμεσολάβησης και η κατηγοριοποίηση των διαμεσολαβητών (άρθ. 84, 123–131, 133) ισχύουν από 16 Σεπτεμβρίου 2027. Το Μέρος Δ΄ ισχύει επίσης από 16 Σεπτεμβρίου 2027.

ΙΙ. Βασικές καινοτομίες

Α. Ένας ενιαίος κώδικας με κοινές αρχές

Διατάξεις: άρθ. 1, 2, 4–10 και 203

Για πρώτη φορά, όλες οι μέθοδοι ΕΕΔ διέπονται από ένα ενιαίο κείμενο με κοινό σύνολο αρχών (άρθ. 1 και 2). Το άρθρο 5 καθιερώνει την αρχή της ελευθερίας των διαδίκων και επιβάλλει καθήκον συμμετοχής με καλή πίστη και αποχής από πρακτικές που υπονομεύουν τη διαδικασία (άρθ. 5 παρ. 4). Το άρθρο 5 παρ. 5 απαγορεύει τη χρήση της ΕΕΔ για την καθυστέρηση της επίλυσης της διαφοράς ή για την άντληση πληροφοριών προς χρήση σε άλλες διαδικασίες.

Το άρθρο 6 θεσπίζει γενικό καθήκον εμπιστευτικότητας για όλες τις μεθόδους. Τα έγγραφα που συντάσσονται αποκλειστικά για τη διαδικασία είναι απαράδεκτα ως αποδεικτικά μέσα σε μεταγενέστερες διαδικασίες (άρθ. 6 παρ. 4). Τα άρθρα 7–10 προσθέτουν την αμεροληψία και ανεξαρτησία, την ίση μεταχείριση, την εύλογη διάρκεια και την επαγγελματική επάρκεια.

Το πρακτικό όφελος είναι σημαντικό. Μέχρι σήμερα η Ελλάδα εφάρμοζε το Έβδομο Βιβλίο ΚΠολΔ στην εσωτερική διαιτησία και τον Ν. 5016/2023 στη διεθνή εμπορική διαιτησία. Η κατάργηση και των δύο (άρθρο 203 περ. γ΄ και ε΄) αφήνει ένα ενιαίο καθεστώς διαιτησίας που βασίζεται στον Πρότυπο Νόμο της UNCITRAL. Για τους αλλοδαπούς χρήστες αυτό σημαίνει ένα οικείο πλαίσιο αντί για δύο.

Β. Διευρυμένο υποχρεωτικό προδικαστικό στάδιο

Διατάξεις: άρθ. 16, 17, 19 και 79

Σύμφωνα με το άρθρο 16 παρ. 1, η συζήτηση της αγωγής είναι απαράδεκτη εάν δεν έχει προηγηθεί προσφυγή στη διαμεσολάβηση (Μέρος Γ΄) ή στη δικαστική διαμεσολάβηση (Μέρος Δ΄). Οι διάδικοι επιλέγουν μεταξύ των δύο με συμφωνία. Εν απουσία συμφωνίας, η διαφορά παραπέμπεται σε αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης (άρθ. 16 παρ. 2).

Το άρθρο 19 παρ. 1 ορίζει ευρύ πεδίο εφαρμογής. Περιλαμβάνει οικογενειακές διαφορές του άρθρου 592 ΚΠολΔ (με εξαιρέσεις), περιουσιακές διαφορές του άρθρου 614 ΚΠολΔ, κληρονομικές διαφορές βάσει συγκεκριμένων άρθρων του Αστικού Κώδικα και διαφορές εταιρικού δικαίου του Ν. 4072/2012. Κυρίως, καλύπτει όλες τις διαφορές της τακτικής διαδικασίας ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου που υπερβαίνουν τις 10.000 ευρώ και όλες τις διαφορές ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου.

Τον νέο κανόνα συνοδεύουν αρκετές εγγυήσεις. Ο συμβιβασμός που επιτυγχάνεται αποτελεί εκτελεστό τίτλο (άρθ. 16 παρ. 3). Τα έξοδα του προδικαστικού σταδίου αναζητούνται ως δικαστικά έξοδα, εφόσον ακολουθήσει δίκη (άρθ. 16 παρ. 4). Η προσωρινή δικαστική προστασία παραμένει διαθέσιμη και κάθε προθεσμία για την άσκηση της κύριας αγωγής τρέχει από το πρακτικό αποτυχίας της συμβιβαστικής επίλυσης (άρθ. 19 παρ. 3). Η αρχική συνεδρία που πραγματοποιείται πριν από την άσκηση της αγωγής πληροί την απαίτηση (άρθ. 79 παρ. 2).

Γ. Κυρώσεις για τη μη παρουσία

Διατάξεις: άρθ. 18, 80 παρ. 13 και 125 παρ. 2 περ. α΄

Διάδικος που αρνείται αδικαιολόγητα να παραστεί στην αρχική συνεδρία μπορεί να υποστεί πρόστιμο από 100 έως 1.000 ευρώ (άρθ. 18 παρ. 1–2). Στην κτηματολογική διαμεσολάβηση το εύρος είναι από 500 έως 1.000 ευρώ (άρθ. 18 παρ. 3). Το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει το πρόστιμο αυτεπαγγέλτως και η συμπεριφορά λαμβάνεται υπόψη και κατά την επιδίκαση των εξόδων (άρθ. 18 παρ. 4 και 7).

Επιπλέον, ο απών διάδικος επιβαρύνεται με ολόκληρη την αμοιβή των 150 ευρώ για την αρχική συνεδρία ως δικαστική δαπάνη, ανεξαρτήτως της έκβασης της δίκης (άρθ. 125 παρ. 2 περ. α΄). Η αδικαιολόγητη άρνηση υπογραφής του πρακτικού του διαμεσολαβητή συνεκτιμάται επίσης κατά την επιδίκαση των εξόδων (άρθ. 80 παρ. 13).

Δ. Η πρόταση επίλυσης του διαμεσολαβητή

Διατάξεις: άρθ. 81 και 89

Πρόκειται για το πιο καινοτόμο και πιο αμφιλεγόμενο χαρακτηριστικό του Σχεδίου Κώδικα. Ο διαμεσολαβητής μπορεί να υποβάλει γραπτή πρόταση επίλυσης όταν οι διάδικοι δηλώσουν ότι έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο. Υποχρεούται να το πράξει εφόσον το ζητήσουν και οι δύο διάδικοι (άρθ. 81 παρ. 1). Οι διάδικοι προειδοποιούνται εκ των προτέρων για τις συνέπειες (άρθ. 81 παρ. 2). Έχουν πέντε ημέρες για να απαντήσουν και η σιωπή θεωρείται απόρριψη (άρθ. 81 παρ. 4).

Η απορριφθείσα πρόταση επισυνάπτεται στο πρακτικό αποτυχίας, μαζί με περίληψη των λόγων απόρριψης (άρθ. 81 παρ. 5). Εάν η τελική απόφαση «ουσιωδώς συμπίπτει» με την πρόταση, το δικαστήριο μπορεί να καταδικάσει τον διάδικο που την απέρριψε σε καταβολή έως και του διπλάσιου των συνήθων εξόδων, ανεξαρτήτως της έκβασης της δίκης (άρθ. 81 παρ. 6). Το άρθρο 89 προχωρά περαιτέρω. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να στερήσει από τον διάδικο αυτόν την αναζήτηση των δικών του εξόδων και να τον καταδικάσει στα έξοδα του αντιδίκου. Ο κανόνας εφαρμόζεται σε κάθε βαθμό δικαιοδοσίας και επεκτείνεται σε διαιτητικές αποφάσεις που εκδίδονται στην Ελλάδα ή κατά το ελληνικό δίκαιο (άρθ. 89 παρ. 2).

Ο μηχανισμός ακολουθεί τη λογική των κανόνων περί εξόδων που βασίζονται σε προτάσεις συμβιβασμού, οι οποίοι είναι γνωστοί στα συστήματα κοινού δικαίου. Η ελληνική εκδοχή είναι ωστόσο ασυνήθιστη, διότι η πρόταση προέρχεται από τον διαμεσολαβητή και όχι από διάδικο. Στις δυσχέρειες που αυτή εγείρει επανερχόμαστε στο Τμήμα ΙΙΙ.Γ.

Ε. Ένα σύγχρονο δίκαιο διαιτησίας

Διατάξεις: άρθ. 43, 44, 48, 56, 65 και 69–71

• Προσωρινά μέτρα (άρθρο 44). Το διαιτητικό δικαστήριο μπορεί να διατάξει προσωρινά μέτρα και, σε επείγουσες περιπτώσεις, προκαταρκτικές διαταγές χωρίς προηγούμενη ακρόαση του καθ’ ου. Ο καθ’ ου πρέπει στη συνέχεια να ακουστεί εντός 24 ωρών και η διαταγή λήγει μετά από 20 ημέρες (άρθ. 44 παρ. 3). Τα μέτρα είναι δεσμευτικά και μπορούν να αναγνωριστούν και να εκτελεστούν από τα δικαστήρια (άρθ. 44 παρ. 5). Ο διάδικος που έλαβε αδικαιολόγητο μέτρο ευθύνεται σε αποζημίωση (άρθ. 44 παρ. 6).
• Προσεπίκληση και συνεκδίκαση (άρθρο 43). Το διαιτητικό δικαστήριο μπορεί να δεχθεί τρίτους που δεσμεύονται από τη συμφωνία διαιτησίας και να συνεκδικάσει εκκρεμείς διαιτησίες. Αυτό είναι χρήσιμο σε σύνθετες εταιρικές, κατασκευαστικές και πολυμερείς διαφορές.
• Προδικαστικά ερωτήματα προς το ΔΕΕ (άρθρο 56). Το διαιτητικό δικαστήριο δεν αποτελεί «δικαστήριο κράτους μέλους» κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ (Nordsee). Το άρθρο 56 επιτρέπει στο διαιτητικό δικαστήριο να ζητήσει από το αρμόδιο κρατικό δικαστήριο να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα για διατάξεις της δημόσιας τάξης της ΕΕ.
• Παραγραφή (άρθρο 48 παρ. 1). Η έναρξη της διαιτησίας διακόπτει την παραγραφή κατά το άρθρο 269 του Αστικού Κώδικα, όταν επί της ουσίας εφαρμόζεται το ελληνικό δίκαιο.
• Χρηματοδότηση από τρίτους (άρθ. 69–71). Ο χρηματοδότης αντιμετωπίζεται ως πρόσωπο με ουσιώδες οικονομικό συμφέρον για τους σκοπούς της σύγκρουσης συμφερόντων (άρθ. 69). Το διαιτητικό δικαστήριο μπορεί να διατάξει την αποκάλυψη της συμφωνίας χρηματοδότησης (άρθ. 70) και την παροχή εγγύησης για τα έξοδα (άρθ. 71).
• Αλλοδαπές διαιτητικές αποφάσεις (άρθρο 65). Η αναγνώριση και εκτέλεση διέπονται ρητά από τη Σύμβαση της Νέας Υόρκης του 1958.

ΣΤ. Ψηφιοποίηση της διαμεσολάβησης

Διατάξεις: άρθ. 84, 121, 123, 125, 187 και 189–190

• Ψηφιακή Πύλη Διαμεσολάβησης (άρθρο 84). Τα πρακτικά διαμεσολάβησης πρέπει να αναρτώνται εντός τριών εργάσιμων ημερών. Λαμβάνουν μοναδικό αριθμό πρωτοκόλλου και κωδικό αναγνώρισης, από τους οποίους εξαρτώνται η πλήρης αποδεικτική τους ισχύς και η εκτελεστότητά τους (άρθ. 84 παρ. 2–3).
• Κλιμακωτή πιστοποίηση (άρθρο 123). Οι διορισμοί από το μητρώο του δικαστηρίου ακολουθούν τρεις κατηγορίες: Κατηγορία Γ΄ για διαφορές έως 60.000 ευρώ, Κατηγορία Β΄ έως 200.000 ευρώ και Κατηγορία Α΄ πάνω από 200.000 ευρώ. Οι διασυνοριακές διαφορές ανατίθενται σε διαμεσολαβητές Κατηγορίας Α΄ ανεξαρτήτως αξίας (άρθ. 123 παρ. 5).
• Διαφάνεια των αμοιβών (άρθρο 125). Οι αμοιβές πρέπει να συμφωνούνται εγγράφως και να γνωστοποιούνται πλήρως εκ των προτέρων. Ισχύουν προεπιλεγμένα κατώτατα όρια (150 ευρώ για την αρχική συνεδρία, 100 ευρώ ανά ώρα στη συνέχεια). Απαγορεύονται οι αμοιβές ανάλογες με το αντικείμενο της διαφοράς και οι αμοιβές επιτυχίας (άρθ. 125 παρ. 4).
• Θεσμική εμπορική διαμεσολάβηση (άρθρο 121). Τα εμπορικά επιμελητήρια, τα επαγγελματικά επιμελητήρια και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας μπορούν να οργανώνουν υπηρεσίες εμπορικής διαμεσολάβησης.
• Νομική βοήθεια (άρθρο 187). Η νομική βοήθεια του Ν. 3226/2004 επεκτείνεται στη διαμεσολάβηση.
• Κέντρο Ορεστιάδας (άρθ. 189–190). Νέο μη κερδοσκοπικό κέντρο θα προάγει την έρευνα και την εκπαίδευση στην ΕΕΔ, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης στη διαμεσολάβηση και τη διαιτησία (άρθ. 190 παρ. 2 περ. β΄).

ΙΙΙ. Σημεία ανησυχίας

Α. Ζητήματα παραγραφής

Επίμαχες διατάξεις: άρθρο 17 παρ. 3· πρβλ. άρθ. 48 παρ. 1, 85 παρ. 1 και 165 παρ. 1

Κατά την άποψή μας, αυτό είναι το σοβαρότερο ελάττωμα του Σχεδίου Κώδικα. Η προσφυγή στο προδικαστικό στάδιο είναι υποχρεωτική. Ωστόσο, το άρθρο 17 παρ. 3 ορίζει ρητά ότι ούτε η πρόσκληση ούτε η αρχική συνεδρία αναστέλλουν την παραγραφή ή τις αποσβεστικές προθεσμίες.

Η αντίθεση με το υπόλοιπο κείμενο του Κώδικα είναι εντυπωσιακή. Η εκούσια διαμεσολάβηση αναστέλλει την παραγραφή (άρθ. 85 παρ. 1). Το ίδιο ισχύει για τη δικαστική διαμεσολάβηση (άρθ. 165 παρ. 1). Η έναρξη της διαιτησίας τη διακόπτει (άρθ. 48 παρ. 1). Ο διάδικος που υποχρεούται να προσφύγει στη διαμεσολάβηση βρίσκεται έτσι σε χειρότερη θέση από εκείνον που προσφεύγει σε αυτήν οικειοθελώς και εξωθείται στην άσκηση προστατευτικών αγωγών.

Ο κανόνας είναι επίσης δυσχερώς συμβατός με το δίκαιο της ΕΕ. Το άρθρο 8 της Οδηγίας 2008/52/ΕΚ απαιτεί να μην εμποδίζονται από την παραγραφή οι διάδικοι που προσφεύγουν σε διαμεσολάβηση σε διασυνοριακές διαφορές. Στην υπόθεση Alassini (συνεκδ. υποθέσεις C‑317/08 έως C‑320/08), το ΔΕΕ δέχθηκε την υποχρεωτική ΕΕΔ μόνο υπό την προϋπόθεση ότι δεν παρακωλύει ουσιωδώς την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, μεταξύ άλλων μέσω της αναστολής της παραγραφής. Η Ένωση Δικηγορικών Εταιρειών πρότεινε η παραγραφή να αναστέλλεται από την επίδοση της πρόσκλησης έως την περάτωση της συνεδρίας και, σε κάθε περίπτωση, για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τις 60 ημέρες, με εφαρμογή του άρθρου 85 εφόσον η διαμεσολάβηση συνεχίζεται.

Β. Περιττές διατυπώσεις στη διαδικασία πρόσκλησης

Επίμαχες διατάξεις: άρθρο 17 παρ. 1–2· άρθρο 80 παρ. 2, 9 και 12

Συνολικά, το άρθρο 17 εγείρει ερωτήματα ως προς τον τρόπο λειτουργίας του και εισάγει περιττές διατυπώσεις. Σύμφωνα με το άρθρο 17 παρ. 1, η πρόσκληση πρέπει να γίνεται με την ίδια την αγωγή ή με χωριστό δικόγραφο. Στην πράξη, η διαδικασία κινείται έτσι από τον διάδικο και όχι από τον διαμεσολαβητή. Η ισχύουσα πρακτική είναι απλούστερη και αποτελεσματικότερη: ο διαμεσολαβητής ενημερώνει τον αντίδικο, συνήθως με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Η διαδικασία του άρθρου 80 επαρκεί από μόνη της.

Οι προθεσμίες του άρθρου 17 παρ. 2 (15 ημέρες για την απάντηση, 20 ημέρες για την ολοκλήρωση της συνεδρίας) είναι ανεφάρμοστες όταν ο διάδικος διαμένει στο εξωτερικό, λόγω των χρόνων επίδοσης, καθώς και κατά τον μήνα Αύγουστο. Ο Κώδικας δεν προβλέπει τη συνέπεια της παρέλευσης των προθεσμιών. Η Ένωση Δικηγορικών Εταιρειών πρότεινε προθεσμία 60 ημερών για τους διαδίκους του εξωτερικού, εξαίρεση του Αυγούστου και ρητό κανόνα ότι η υπέρβαση δεν επηρεάζει το παραδεκτό.

Το ίδιο το άρθρο 80 στερείται σαφούς πλαισίου για την υποχρεωτική αρχική συνεδρία. Δεν ρυθμίζει το αίτημα του επισπεύδοντος διαδίκου προς τον διαμεσολαβητή με τα στοιχεία επικοινωνίας του αντιδίκου, το οποίο είναι αναγκαίο ως νόμιμη βάση για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Δεν ορίζει προθεσμία για τη διεξαγωγή της συνεδρίας μετά το αίτημα. Δεν αντιμετωπίζει την αναστολή των προθεσμιών από 1 έως 31 Αυγούστου.

Τέλος, το άρθρο 80 παρ. 9 απαιτεί αυτοπρόσωπη παρουσία. Η παράσταση μόνο μέσω πληρεξουσίου δικηγόρου επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και αποκλείεται όταν είναι διαθέσιμη η τηλεδιάσκεψη. Αυτό είναι επαχθές για τις εταιρείες και για τους διαδίκους του εξωτερικού. Δεδομένου ότι η αρχική συνεδρία έχει κατά κύριο λόγο ενημερωτικό χαρακτήρα, θα έπρεπε να αρκεί ειδικά εξουσιοδοτημένος δικηγόρος.

Γ. Αλλοίωση του στοιχείου της εμπιστευτικότητας

Επίμαχες διατάξεις: άρθρα 80 παρ. 12 περ. β΄, 81 παρ. 5–6 και 89 παρ. 2 περ. β΄· πρβλ. άρθ. 3 περ. δ΄, 6 και 78 παρ. 7

Σύμφωνα με το άρθρο 80 παρ. 12 περ. β΄, το πρακτικό του διαμεσολαβητή πρέπει να κατονομάζει τον διάδικο που αρνήθηκε να συνεχίσει τη διαμεσολάβηση. Αυτό παραβιάζει την εμπιστευτικότητα που στηρίζει ολόκληρο τον θεσμό. Μετατρέπει επίσης τη διαδικασία σε εργαλείο παροχής επιχειρημάτων προς μεταγενέστερη χρήση ενώπιον του δικαστηρίου. Η άρνηση συνέχισης είναι θεμιτή επιλογή και μπορεί να οφείλεται σε πολλούς λόγους άσχετους με κακή πίστη. Το πρακτικό θα έπρεπε μόνο να βεβαιώνει ότι το υποχρεωτικό στάδιο πραγματοποιήθηκε.

Ο μηχανισμός της πρότασης επίλυσης του άρθρου 81 παρ. 5–6 εγείρει παρόμοιες ανησυχίες. Η προσκόμιση ενώπιον του δικαστηρίου της απορριφθείσας πρότασης και των λόγων απόρριψης έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 78 παρ. 7, το οποίο απαγορεύει την προσκόμιση των απόψεων του διαμεσολαβητή σε μεταγενέστερες διαδικασίες. Δύσκολα συμβιβάζεται επίσης με τον ορισμό του διαμεσολαβητή ως προσώπου χωρίς εξουσία να επιβάλει λύση (άρθ. 3 περ. δ΄). Το κριτήριο της «ουσιώδους σύμπτωσης» είναι υπερβολικά ασαφές για να φέρει τόσο σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Μια απόφαση μπορεί να συμπίπτει αριθμητικά με την πρόταση για εντελώς διαφορετικούς νομικούς ή πραγματικούς λόγους. Τα έξοδα που επιβάλλονται «ανεξαρτήτως της έκβασης» μπορεί μάλιστα να πλήξουν τον νικήσαντα διάδικο.

Η επέκταση στη διαιτησία με το άρθρο 89 παρ. 2 περ. β΄ είναι ιδιαίτερα προβληματική. Επιβάλλει στο διαιτητικό δικαστήριο έναν κανόνα περί εξόδων που δεν επέλεξαν οι διάδικοι. Υποχρεώνει το διαιτητικό δικαστήριο να λάβει γνώση υλικού της διαμεσολάβησης, κατά παράβαση του άρθρου 78 παρ. 7. Με την αναφορά σε αποφάσεις «κατά το ελληνικό δίκαιο», αξιώνει να καλύψει και διαιτησίες με έδρα στο εξωτερικό. Δημιουργεί νέο λόγο προσβολής των διαιτητικών αποφάσεων και αποθαρρύνει την επιλογή της Ελλάδας ως έδρας. Προτάθηκε η διαγραφή της ή η εφαρμογή της μόνο με ρητή έγγραφη συμφωνία που συνάπτεται μετά τη γέννηση της διαφοράς.

Δ. Πρόβλεψη καθήκοήντος χωρίς κύρωση

Επίμαχες διατάξεις: άρθρο 5 παρ. 4

Το καθήκον συμμετοχής με καλή πίστη, συμπεριλαμβανομένου του καθήκοντος αποχής από πράξεις που υπονομεύουν τη διαδικασία, είναι σημαντικό. Όπως έχει διατυπωθεί, όμως, η παράβασή του δεν έχει καμία έννομη συνέπεια. Η διάταξη συνιστά επομένως ατελή κανόνα δικαίου (lex imperfecta). Θα μπορούσε να συνδεθεί με χρηματική ποινή, κατ’ αναλογική εφαρμογή του άρθρου 205 παρ. 2 ΚΠολΔ. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να ενταχθεί στο καθεστώς κυρώσεων του άρθρου 18.

Ε. Επιλογή μεθόδου ΕΕΔ βάσει αξίας της διαφοράς

Επίμαχες διατάξεις: άρθρο 13

Το άρθρο 13 ευνοεί τη διαμεσολάβηση ή τη δικαστική διαμεσολάβηση για διαφορές έως 250.000 ευρώ και τη διαιτησία πάνω από το ποσό αυτό. Ο σκοπός και η αξία της διάκρισης αυτής είναι αμφίβολοι. Το αντικείμενο της διαφοράς δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη καταλληλότητας. Μια διαφορά πολλών εκατομμυρίων μπορεί να είναι ιδανική για διαμεσολάβηση, ενώ μια μικρότερη μπορεί να ταιριάζει καλύτερα στη διαιτησία.

Παρότι το άρθρο 13 παρ. 6 δίνει προτεραιότητα στη συμφωνία των διαδίκων, το όριο μπορεί να αποκτήσει στην πράξη κανονιστικό βάρος. Η διάκριση θα έπρεπε να διαγραφεί. Η γενική καθοδήγηση του άρθρου 12, που βασίζεται στη φύση και την πολυπλοκότητα της διαφοράς, θα έπρεπε να παραμείνει. Η επιλογή αυτή ανήκει στους ίδιους τους διαδίκους, σύμφωνα με την αρχή της ελευθερίας των διαδίκων, η οποία αποτελεί θεμέλιο της ΕΕΔ.

ΣΤ. Δικαστική διαμεσολάβηση: επιλογή μόνο κατ’ όνομα

Επίμαχες διατάξεις: άρθρα 16 παρ. 1 περ. β΄, 17 και 159 παρ. 1· άρθρο 204 παρ. 4· άρθρο 161

Τα άρθρα 16 και 17 παρουσιάζουν τη δικαστική διαμεσολάβηση ως εναλλακτική για όλες τις διαφορές του άρθρου 19. Ωστόσο, το άρθρο 159 παρ. 1 περιορίζει τη δικαστική διαμεσολάβηση σε διαφορές που αφορούν το Δημόσιο, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου και δημόσιες επιχειρήσεις (άρθ. 76 παρ. 2 περ. α΄–γ΄). Το Μέρος Δ΄ τίθεται, επιπλέον, σε ισχύ μόνο στις 16 Σεπτεμβρίου 2027 (άρθρο 204 παρ. 4). Στην πράξη, η επιλογή που προσφέρει το άρθρο 16 δεν μπορεί να ασκηθεί. Είτε το άρθρο 159 παρ. 1 θα πρέπει να επεκταθεί σε όλες τις διαφορές του άρθρου 76 παρ. 1, είτε η δικαστική διαμεσολάβηση θα πρέπει να απαλειφθεί από τα άρθρα 16 και 17 μέχρι την έναρξη ισχύος του Μέρους Δ΄. Επιπλέον, το άρθρο 161 θα πρέπει να προβλέπει ηλεκτρονική κατάθεση της αίτησης δικαστικής διαμεσολάβησης.

Ζ. Μεταβατική ασυμφωνία

Επίμαχες διατάξεις: άρθρο 204· άρθρο 203 περ. δ΄

Το Κεφάλαιο Δ΄ του Μέρους Α΄ (το υποχρεωτικό προδικαστικό στάδιο, άρθ. 16–20) ισχύει από τη δημοσίευση. Οι διατάξεις που το εφαρμόζουν ισχύουν μόνο από 1ης Ιανουαρίου 2027 (Μέρος Γ΄) και από 16 Σεπτεμβρίου 2027 (Μέρος Δ΄). Εν τω μεταξύ, ο Ν. 4640/2019 καταργείται την 1η Ιανουαρίου 2027 (άρθρο 203 περ. δ΄).

Επί αρκετούς μήνες θα συνυπάρχουν δύο υποχρεωτικά καθεστώτα, με διαφορετικό πεδίο εφαρμογής, όρια αξίας, κυρώσεις και κανόνες παραγραφής. Επιπλέον, τα άρθρα 85, 86 και 97–102 δεν αναφέρονται στο άρθρο 204 και θα ίσχυαν επομένως από τη δημοσίευση, πριν από τις διατάξεις στις οποίες παραπέμπουν. Το υποχρεωτικό στάδιο θα έπρεπε να ισχύσει από 1ης Ιανουαρίου 2027, η επιλογή της δικαστικής διαμεσολάβησης από 16 Σεπτεμβρίου 2027 και μεταβατικός κανόνας θα έπρεπε να διέπει τις αγωγές που ασκούνται στο μεταξύ.

Η. Ασυνέπεια ως προς τη ρύθμιση της ευθύνης

Επίμαχες διατάξεις: άρθρο 41 και άρθρο 78 παρ. 8

Οι διαιτητές ευθύνονται για δόλο και βαριά αμέλεια (άρθρο 41). Οι διαμεσολαβητές ευθύνονται μόνο για δόλο (άρθρο 78 παρ. 8). Προκύπτει αξιολογική αντίφαση μεταξύ των δύο. Δεν προκύπτει καμία αιτιολογία για τη διαφορά, ιδίως υπό το φως της αξιολόγησης του ίδιου του νομοθέτη στο ιδιωτικό δίκαιο κατά το άρθρο 332 του Αστικού Κώδικα. Τα πρότυπα ευθύνης θα έπρεπε να εναρμονιστούν.

Θ. Τεχνικά κενά ως προς τη ρύθμιση της διαιτησίας

Επίμαχες διατάξεις: άρθρα 33 παρ. 1, 34 παρ. 9, 54, 60 παρ. 3, 62 παρ. 1, 64 παρ. 3, 65, 66 παρ. 4 και 73 παρ. 6

• Εκτέλεση αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων (άρθρο 65· άρθρο 203 περ. γ΄). Με την κατάργηση του Έβδομου Βιβλίου ΚΠολΔ καταργείται το άρθρο 903 ΚΠολΔ, ενώ το άρθρο 906 ΚΠολΔ, που παραπέμπει σε αυτό, παραμένει αμετάβλητο. Το άρθρο 65 παραπέμπει μόνο στο «αρμόδιο δικαστήριο», χωρίς να κατονομάζει το δικαστήριο ή τη διαδικασία. Θα έπρεπε να ορίζει ρητά το Μονομελές Πρωτοδικείο της κατοικίας ή της έδρας του καθ’ ου (άλλως Αθηνών), κατά την εκούσια δικαιοδοσία, διατηρώντας την αρμοδιότητα του ναυτικού τμήματος Πειραιώς.
• Μορφή της απόφασης (άρθρο 60 παρ. 3). Η απόφαση δεν χρειάζεται πλέον να αναφέρει την ημερομηνία και τον τόπο έκδοσής της, ούτε θεωρείται ότι εκδόθηκε στην έδρα, κατά παράβαση του άρθρου 31 παρ. 3 του Προτύπου Νόμου της UNCITRAL και του άρθρου 40 παρ. 3 του Ν. 5016/2023. Τα στοιχεία αυτά έχουν σημασία για τη Σύμβαση της Νέας Υόρκης και για τον υπολογισμό των προθεσμιών.
• «Παράδοση» της απόφασης (άρθρο 62 παρ. 1). Ο όρος «παράδοση» παραπέμπει σε φυσική παράδοση. Μπορεί να προκαλέσει δυσκολία όταν η απόφαση κοινοποιείται ηλεκτρονικά, ιδίως εάν η φυσική και η ηλεκτρονική παραλαβή γίνονται σε διαφορετικό χρόνο. Είναι επίσης ασύμβατος με την «επίδοση» του άρθρου 63 παρ. 2. Προτιμότερος θα ήταν ο όρος «γνωστοποίηση».
• Προσκόμιση εγγράφων (άρθρο 54). Για την αποτροπή καταχρηστικής χρήσης, το διαιτητικό δικαστήριο θα έπρεπε να υποχρεούται να αποφαίνεται επί των σχετικών αιτημάτων εντός ανώτατης προθεσμίας. Πρβλ. άρθρο 62 παρ. 1 περ. β΄, το οποίο προβλέπει προθεσμία.
• Αριθμός διαιτητών (άρθρο 33 παρ. 1). Ο υποχρεωτικά περιττός αριθμός αφήνει χωρίς ρύθμιση ρήτρες που προβλέπουν δύο διαιτητές και επιδιαιτητή, οι οποίες είναι συνηθισμένες στις ναυτιλιακές συμβάσεις.
• Μητρώο διαιτησιών (άρθρο 34 παρ. 9). Το ειδικό μητρώο δημιουργεί διαδικαστική επιβάρυνση και θίγει την εμπιστευτικότητα.
• Δεδικασμένο (άρθρο 64 παρ. 3). Η φράση «που κρίθηκε από το διαιτητικό δικαστήριο», η οποία υπάρχει στον Ν. 5016/2023, παραλείπεται. Αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι το δεδικασμένο εκτείνεται και σε ζητήματα που δεν κρίθηκαν.
• Διαιτητικοί θεσμοί (άρθρα 66 παρ. 4 και 73 παρ. 6). Το μητρώο των θεσμών περιγράφεται ως τηρούμενο «μόνο για λόγους πληροφόρησης». Ωστόσο, οι θεσμοί που δεν εγγράφονται εντός δώδεκα μηνών «παύουν να λειτουργούν».

Ι. Λοιπά σημεία

Επίμαχες διατάξεις: άρθρα 11 παρ. 5, 19 παρ. 1 περ. δ΄, 77 παρ. 3 περ. α΄, 85, 100 και 125

• Αμοιβές πραγματογνωμόνων (άρθρο 11 παρ. 5). Η γενική παραπομπή στον ΚΠολΔ δεν επαρκεί, ιδίως όταν οι απόψεις διίστανται. Ο Κώδικας θα έπρεπε να προβλέπει ότι η διαφωνία ως προς την αμοιβή πραγματογνώμονα ή τεχνικού συμβούλου επιλύεται σύμφωνα με τις υποδείξεις του διαιτητή, του διαμεσολαβητή ή του δικαστή-διαμεσολαβητή.
• Απόσυρση από το πινάκιο (άρθρο 77 παρ. 3 περ. α΄). Και στην περίπτωση αυτή η αγωγή θα έπρεπε να αποσύρεται από το πινάκιο, όπως προβλέπεται στο άρθρο 85 παρ. 3 και 4.
• Εκούσια και υποχρεωτική διαμεσολάβηση (άρθρο 85). Η διάκριση μεταξύ «εκούσιας» και άλλης προσφυγής στη διαμεσολάβηση είναι περιττή για τα αποτελέσματα που προβλέπει το άρθρο 85. Η διατύπωση θα έπρεπε να διασφαλίζει ομοιόμορφη μεταχείριση, για παράδειγμα όταν η διαμεσολάβηση επιβάλλεται από ειδική διάταξη νόμου.
• Αναλογικότητα του κόστους (άρθρα 19 παρ. 1 περ. δ΄ και 125). Για απαιτήσεις λίγο πάνω από 10.000 ευρώ, το συνολικό κόστος των αμοιβών διαμεσολαβητή, των τελών χαρτοσήμου και των δικηγορικών αμοιβών μπορεί να είναι δυσανάλογο προς την αξία της διαφοράς.
• Συμμετοχή του Δημοσίου (άρθρα 19, 76 παρ. 2 και 100). Ο Κώδικας δεν προσδιορίζει ποιο όργανο έχει την εξουσία να συμβιβαστεί για λογαριασμό του Δημοσίου, ούτε με ποια διαδικασία. Χωρίς αυτό, η συμμετοχή του Δημοσίου κινδυνεύει να καταστεί τυπική διαδικασία που απλώς προσθέτει κόστος και χρόνο.

Το παρόν άρθρο παρέχεται μόνο για γενική ενημέρωση και δεν συνιστά νομική συμβουλή. Οι παραπομπές στα άρθρα αφορούν το σχέδιο που δημοσιεύθηκε σε διαβούλευση στο opengov.gr (9–24 Σεπτεμβρίου 2026).